اصول فقه امام خمینی ره
کشف روح الاصول امام خمینی رحمه الله و بازخوانی اندیشه اصولی ایشان میتواند پاسخگوی مطالبات رهبر معظم انقلاب در زمینه نظامسازی، فقه امتساز و عقلانیت تحولیافته نسلها باشد.
منظومه فکری امام خمینی ره با ظرفیتسازی و عقلانیت تحولات نسلها
این منظومه تنها در حوزه فقه و اصول خلاصه نمیشود، بلکه در مجموعه علوم انسانی، انسانشناسی الهی و عرصه اجتماعی نیز امتداد دارد. رهبر معظم انقلاب در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد سه خواسته مهم از حوزه علمیه دارند؛ نخست ساماندهی ولایت فقیه در نظام اجتماعی، دوم کشف و تحقق «فقه امتساز» و سوم پاسخگویی به عقلانیت تحول یافته نسلها. این مطالب تنها با فلسفه و کلام قابل تحقق نیست.
علم اصول مقدمه واقعی اجتهاد
در علم اصول امام خمینی(ره) توجه بر «فطرت، عرف و عقل» وجود دارد و این نگاه باعث ایجاد پیوندی میان اصول و فقه میشود. ایشان علم اصول را «مقدمه واقعی» برای اجتهاد میدانستند و با افراد اخباری و تفریط برخی اصولیان مقابله میکردند.
غیرت امام خمینی ره و ابتناء انديشه اصولی ایشان بر تولّی و تبرّی
امام خمینی(ره) غیرت ویژهای در مرزبندی اصول فقهی بر پایه تولی و تبری داشتند و این سیر باعث شد فقه امام(ره) امتداد جهانی پیدا کند و در عرصههای مختلف جریانساز باشد.
جایگاه ویژه قوه قدسیه در اجتهاد
امام(ره) اجتهاد را علاوه بر قوه و ملکه، دارای مرتبه قدسیه میدانستند. مرتبهای که اجتهاد را از صرف یک توان علمی به یک توان معنوی ارتقا میدهد.
ایشان اجتهاد را مقید به «طرق معتبر نزد اصحاب فن» میدانستند و این ویژگیهای پایبندی امام را به سنت استنباطی نشان میدهند که فقه جواهری است.
قدرت نظامسازی اندیشه اصولی امام ره و فقه امتساز
اندیشه اصولی امام خمینی ره قدرت آن را دارد که در زمینه نظام، فقه امتساز و پاسخگویی به عقلانیت نسلها را محقق کند و حوزههای علمیه با بازخوانی این اندیشهها مسیر آینده خود را روشن کند.
روح اصول امام خمینی(ره) باید کشف شود
کشف «روح الاصول» امام ره و بازتعریف فقه از نگاه ایشان میتواند در تولید نظریه حکومت اسلامی و تحقق فقه امتساز نقشی اساسی ایفا کند.
سه نکته برای تکمیل مطالعه اندیشه امام خمینی ره
۱. بازتعریف فقه از نگاه امام خمینی(ره):
امام فقه را «تئوری اداره انسان از گهواره تا گور» دانستهاند. این تعریف باید بهعنوان مبنای بازتعریف اصول فقه و اجتهاد مورد توجه قرار گیرد.
۲. منظومهوارگی و کشف شبکه مفاهیم اصولی امام ره:
کشف شبکه مفاهیم اندیشه امام ره میتواند به بازخوانی دقیقتر و نظاممندتر اندیشه اصولی ایشان منجر شود.
۳. تأثیر مسئله اعتباریات:
امام خمینی(ره) علم اصول را علمی اعتباری میدانستند و آن را از فلسفه جدا میکردند. بنابراین باید خوانشی جدید از اندیشه اصولی امام در بستر اعتباریات ارائه شود تا روح الاصول ایشان کشف گردد.
ظرفیت امتداد اجتماعی در اندیشه امام ره
امام خمینی(ره) از معدود فقهایی بودند که تطبیق مفاهیم بر موضوعات را بر عهده عرف میدانستند نه وجدان؛ این نگاه به عرف خبرگانی و کارشناسی، یکی از راههای امتداد اجتماعی اندیشه امام ره است. کشف روح الاصول امام و بازخوانی اندیشه اصولی ایشان میتواند پاسخگوی مطالبات رهبر معظم انقلاب در زمینه نظامسازی، فقه امتساز و عقلانیت تحولیافته نسلها باشد.